Okno jest przegrodą budowlaną, ruchomą lub stałą, izolującą termicznie i akustycznie klimat wewnętrzny od zewnętrznego, której głównym zadaniem jest doprowadzanie światła do pomieszczenia.
Mimo, że wydaje się ono prostą konstrukcją, to jako wyrób techniczny charakteryzuje się dość szeroką złożonością.
Do 2006 roku parametry (właściwości) okien i drzwi opisywały Aprobaty Techniczne wydawane przez Instytut Techniki Budowlanej. Z reguły dotyczyły one systemów profili PVC, dopuszczając okna i drzwi balkonowe do stosowania w budownictwie. Na ich podstawie producenci okien wystawiali Krajową Deklarację Zgodności wyrobu z aprobatą i znakowali wyrób znakiem „B", co pozwalało na wprowadzenie go do obrotu.
W 2006 roku przyjęto wspólną dla całej Unii Europejskiej normę PN-EN 14351-1:2006 określającą właściwości eksploatacyjne i klasyfikację okien i drzwi zewnętrznych, bez właściwości dotyczących odporności ogniowej i dymoszczelności. Opisuje ona klasy i wartości 23 różnych właściwości drzwi i okien, mających znaczenie dla przeznaczenia i możliwości stosowania konkretnych wyrobów w konkretnych obiektach budowlanych.
KLASYFIKACJA WŁAŚCIWOŚCI EKSPLOATACYJNYCH OKIEN I DRZWI BALKONOWYCH
|
L.p.
|
Rozdział/ podrozdział PN-EN 14351-1:2006
|
Właściwość / wielkość / miara
|
Klasyfikacja / wartość
|
Klasa / deklarowana wartość
|
|
1
|
4.2
|
Odporność na obciążenie wiatrem
|
npd
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
Exxxx
|
|
|
Ciśnienie próbne P1 (Pa)
|
(400)
|
(800)
|
(1200)
|
(1600)
|
(2000)
|
(>2000)
|
|
2
|
4.2
|
Odporność na obciążenie wiatrem
|
npd
|
A
|
B
|
C
|
|
|
Ugięcie ramy
|
(≤1/150)
|
(≤1/200)
|
(≤1/300)
|
|
3
|
4.3
|
Odporność na obciążenie śniegiem i obciążenie trwałe
|
npd
|
Deklarowana informacja o wypełnieniu (np.rodzaj i grubość szkła)
|
|
|
4
|
4.4.1
|
Reakcja na ogień
|
npd
|
F
|
E
|
D
|
C
|
B
|
A2
|
A1
|
|
|
4.4.2
|
Właściwości związane z oddziaływaniem ognia zewnętrznego
|
npd
|
patrz EN 13501-5
|
|
5
|
4.5
|
Wodoszczelność
|
npd
|
1 A
|
2 A
|
3 A
|
4 A
|
5 A
|
6 A
|
7 A
|
8 A
|
9 A
|
Exxxx
|
|
|
Nieosłonięte (A)
|
(0)
|
(50)
|
(100)
|
(150)
|
(200)
|
(250)
|
(300)
|
(450)
|
(600)
|
(>600)
|
|
Ciśnienie próbne (Pa)
|
|
6
|
4.5
|
Wodoszczelność
|
npd
|
1 B
|
2 B
|
3 B
|
4 B
|
5 B
|
6 B
|
7 B
|
|
|
Osłonięte (B)
|
(0)
|
(50)
|
(100)
|
(150)
|
(200)
|
(250)
|
(300)
|
|
Ciśnienie próbne (Pa)
|
|
7
|
4.6
|
Substancje niebezpieczne
|
npd
|
według wymagań zawartych w krajowych regulacjach prawnych
|
|
|
8
|
4.7
|
Odporność na uderzenie
|
npd
|
200
|
300
|
450
|
700
|
950
|
|
|
Wysokość spadania (mm)
|
|
9
|
4.8
|
Nośność urządzeń zabezpieczających
|
npda
|
Wartość progowa
|
|
|
10
|
4.11
|
Właściwości akustyczne
|
npd
|
Wartości deklarowane
|
|
|
Izolacyjność akustyczna Rw (C, Ctr) (dB)
|
|
11
|
4.12
|
Przenikalność cieplna
|
npd
|
Wartość deklarowana
|
|
|
UW (W/m2*K)
|
|
12
|
4.13
|
Właściwości związane z promieniowaniem
|
npd
|
Wartość deklarowana
|
|
|
Współczynnik promieniowania słonecznego (g)
|
|
13
|
4.13
|
Właściwości związane z promieniowaniem
|
npd
|
Wartość deklarowana
|
|
|
Przenikalność światła (τν)
|
|
14
|
4.14
|
Przepuszczalność powietrza
|
npd
|
1
|
2
|
3
|
4
|
|
|
Max. ciśnienie próbne (Pa)
|
(150)
|
(300)
|
(600)
|
(600)
|
|
Referencyjna przepuszczalność powietrza przy 100 Pa (m3/h*m2 lub m3/h*m)
|
(50 lub 12,50)
|
(27 lub 6,75)
|
(9 lub 2,25)
|
(3 lub 0,75)
|
|
15
|
4.16
|
Siły operacyjne b
|
npd
|
1
|
2
|
|
|
16
|
4.17
|
Wytrzymałość mechaniczna
|
npd
|
1
|
2
|
3
|
4
|
|
|
17
|
4.18
|
Wentylacja
|
npd
|
Wartości deklarowane
|
|
|
Eksponenta przepływu powietrza n
|
|
Charakterystyka przepływu powietrza K
|
|
Natężenie przepływu powietrza
|
|
18
|
4.19
|
Kuloodporność
|
npd
|
FB1
|
FB2
|
FB3
|
FB4
|
FB5
|
FB6
|
FB7
|
FSG
|
|
|
19
|
4.20.1
|
Odporność na wybuch
|
npd
|
EPR1
|
EPR2
|
EPR3
|
EPR4
|
|
|
Rura uderzeniowa
|
|
20
|
4.20.2
|
Odporność na wybuch
|
npd
|
EXR1
|
EXR2
|
EXR3
|
EXR4
|
EXR5
|
|
|
Próba poligonowa
|
|
21
|
4.21
|
Odporność na wielokrotne otwieranie i zamykanie
|
npd
|
5 000
|
10 000
|
20 000
|
|
|
Liczba cykli
|
|
22
|
4.22
|
Zachowanie się między różnymi klimatami
|
npd
|
(Do opracowania)
|
|
|
23
|
4.23
|
Odporność na włamanie
|
npd
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
|
|
UWAGA 1:
|
npd - osiągi nieokreślone.
|
|
|
UWAGA 2:
|
liczby w nawiasach podano dla informacji.
|
|
|
a
|
Jedynie jeżeli w wyrobie nie występuje (występują) urządzenie (urządzenia) zabezpieczające.
|
|
|
b
|
Dotyczy wyłącznie okien uruchamianych ręcznie.
|
|
Producent okien, chcąc wprowadzić wyrób do obrotu (w całej Unii Europejskiej) musi określić klasy i wartości właściwości eksploatacyjnych (na podstawie badań wstępnych typu przeprowadzonych w notyfikowanych jednostkach badawczych), wystawić Europejską Deklarację Zgodności EEC, oznakować wyrób znakiem CE oraz do każdego produktu dołączyć informację wymaganą przez normę, obejmującą oprócz danych podstawowych (siedziba producenta, rok wystawienia, opis wyrobu, klasy właściwości eksploatacyjnych) m.in. instrukcję przechowywania i transportu, wymagania dotyczące technik montażu, instrukcję konserwacji i czyszczenia, instrukcję użytkowania i obsługi oraz instrukcję bezpieczeństwa użytkowania.
Dn.1-02-2010 zakończył się okres przejściowy harmonizowania norm europejskich i krajowych, więc obecnie wszyscy producenci stolarki chcąc wprowadzić wyroby do obrotu we wszystkich krajach Unii Europejskiej powinni stosować się do wymogów zawartych w normie PN-EN 14351-1:2006 Okna i drzwi - Norma wyrobu, właściwości eksploatacyjne - Część 1: Okna i drzwi zewnętrzne bez właściwości dotyczących odporności ogniowej i/lub dymoszczelności.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na cztery sprawy istotne dla Klienta / Inwestora:
1. Norma PN-EN 14351-1:2006 nie wprowadziła minimalnych wymagań dotyczących okien i drzwi balkonowych.
Przykładem może być okno w klasie wodoszczelności 1A lub 1B, które przecieka zawsze (woda przenika do wnętrza już przy ciśnieniu próbnym 0 Pa, czyli przy bezwietrznej pogodzie). I takie okno może znaleźć się w sprzedaży i jak najbardziej będzie pełnowartościowym wyrobem, ale do zastosowania w miejscu nie narażonym na działanie wody, np. wewnątrz budynku.
Dlatego klasy właściwości eksploatacyjnych okien i drzwi powinny być określane w projektach budowlanych, biorąc pod uwagę rodzaj obiektu, jego umiejscowienie oraz wymagania jakie ma spełniać, jednocześnie zgodne z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. z późniejszymi zmianami. Praktyka pokazuje, że w projektach, w szczególności domów jednorodzinnych, rzadko można spotkać takie zapisy. W związku z tym Inwestor często nie wie jakiej stolarki ma poszukiwać, jakie mają być jej klasy właściwości, żeby w konkretnym obiekcie spełniała swoje funkcje.
Inną kwestią jest wpadanie w skrajności i poszukiwanie za wszelką cenę okien/drzwi o maksymalnych wartościach właściwości eksploatacyjnych. Na przykład do domu położonego w woj.mazowieckim, czyli w I strefie obciążenia wiatrem, gdzie charakterystyczna prędkość wiatru wynosi ok.72 km/h, a skrajny notowany przypadek z 14-06-1979 to wiatr z prędkością 145 km/h, wystarczającą klasą odporności na obciążenie wiatrem i ugięcie ramy jest klasa C2 (odpowiada naporowi wiatru o prędkości ok.130 km/h i dopuszczalnym ugięciu najbardziej odkształconego elementu do 1/300 długości) lub C3 (odpowiada naporowi wiatru o prędkości ok.158 km/h i dopuszczalnym ugięciu najbardziej odkształconego elementu do 1/300 długości). A jakże często w takiej sytuacji Inwestorzy poszukują klasy np. CE3500, tylko wtedy nasuwa się pytanie: po co? Jakie jest prawdopodobieństwo, że właśnie w tym miejscu zawieje wiatr z prędkością 270 km/h, skoro nigdy takowego nie było? Oczywiście można gdybać, że wszystko się może zdarzyć, ale z takim podejściem musielibyśmy stać się niewolnikami rzeczy teoretycznie niezniszczalnych. A czy takowe istnieją? Niech Państwo odpowiedzą sobie sami.
2. Norma nie narzuca badania wszystkich właściwości, a jedynie podstawowe (mandatowe) do zadeklarowania, zgodnie z Tablicą ZA.1 normy. W przypadku okien i drzwi PVC są to:
- wodoszczelność (okna i drzwi zewnętrzne)
- substancje niebezpieczne (okna i drzwi zewnętrzne, tylko działanie wewnątrz budynku)
- odporność na obciążenie wiatrem (okna i drzwi zewnętrzne wieloskrzydłowe)
- odporność na uderzenie (drzwi zewnętrzne, tylko gdy są przeszklone)
- nośność urządzeń zabezpieczających (okna i drzwi zewnętrzne)
- siły operacyjne, tylko dla urządzeń automatycznych (drzwi zewnętrzne)
- właściwości akustyczne (okna i drzwi zewnętrzne, gdy są wymagane)
- przenikalność cieplna (okna i drzwi zewnętrzne, gdy jest wymagana)
- przepuszczalność powietrza (okna i drzwi zewnętrzne, gdy jest wymagana)
Pozostałe właściwości eksploatacyjne producent może określić jako NPD (no performance determined), czyli osiągi nieokreślone. Stają się one konieczne do określenia w sytuacji kiedy projekt budowlany lub charakter obiektu budowlanego tego wymaga.
3. Norma nie wymusza na producentach okien wykonania badań wstępnych typu. Dopuszcza kaskadowe wykorzystanie badań wykonanych np. przez systemodawców (dostawców profili PVC). Polega to na tym, że systemodawca przeprowadza badania wstępne typu i udostępnia wyniki producentom, którym dostarcza profile, zobowiązując ich do przestrzegania technologii i wykonywania okresowych badań produktu. Rodzi się tylko pytanie: na ile deklarowane klasy właściwości będą wtedy wiarygodne? Przecież produkt wykonany nawet z tych samych komponentów finalnie może być już zupełnie innym wyrobem. Wiele zależy od reżimu produkcyjnego oraz ogólnej „kultury" produkcji. W przypadku okien wystarczy użyć wzmocnień różnych dostawców, w różny sposób połączyć je z profilami PVC, zmienić dobory okuciowe (różna ilość i rozmieszczenie zaczepów), zaniedbać osadzenie (ewentualnie zgrzanie) uszczelek, użyć różnych łączników słupków i wyniki badań będą się miały nijak do rzeczywistości.
4. Jeszcze jedną istotną kwestią jest przenoszenie wyników badań, czyli prawidłowe znakowanie produktów wg przebadanych konstrukcji.
I tak wyniki badań można przenosić:
- dla okna jednoskrzydłowego na okna o powierzchni o 100% mniejszej lub 50% większej od okna badanego.
- dla okien wieloskrzydłowych na okna o tej samej i mniejszej ilości skrzydeł niż okno badane i o szerokości i wysokości nie większej od badanej konstrukcji.
Klient / Inwestor widząc etykietę produktu uzyska informację o klasach właściwości eksploatacyjnych, ale zabraknie mu informacji jaka konstrukcja była przebadana, co może nieść za sobą niejasności w ocenie wyrobów. Przy porównywaniu zbliżonych konkurencyjnych produktów trzeba więc zdać się na „uczciwość" producentów w prawidłowym znakowaniu wyrobów i rzetelność sprzedawców w przekazywaniu wiarygodnych informacji.
|
